معمای ماشین برقی از نگاه جامعه شناختی

استاندارد

مسئله ماشین های برقی یکی از مسایلی است که در کنار سایر مباحث جامعه شناسی محیط زیست بسیار جالب و قابل تامل است.

سوال این است که چرا با ان که دهه هاست که از اختراع این ماشین ها می گذرد  آنها هنوز جهانگیر نشده اند؟
عمومن پاسخ به این سوال به این جا امی انجامد که یک عده که نفعشان نیست یا دارای جهالت اند نمی گذارند. از سوء مدیریت و فسادهای دولتی گرفته تا کارتل های بزرگ نفتی و گازی به راحتی و البته به درستی متهم می شوند. اما  این نگاه هرچند بخشی ازواقعیت را توضیح می دهد از درک عمیق تر و حل معما هنوز عاجز است. به دو دلیل ساده که در سطور پایین شرح داده خواهند شد:

این نمایش پرده‌ای نیاز به جاوااسکریپت دارد.

  1. تولید ماشین های برقی به شکل انبوه و بهینه نه تنها مستلزم تحول در فن اوری و سیاستگذاری نبوده بلکه مستلزم تحول در روابط غالب اجتماعی تولید در جهان سرمایه داری است که خود در تناقض با سایر اصول و ساختارهای این نظام می باشند
  2. با تشدید گرمایش زمین و نزدیک شدن به مرز بحران تولید ماشین های برقی در اسکیل انبوه در سرتاسر جهان به گونه ای که قابل خرید و استفاده توسط میلیونها انسان جهان سومی باشد در بازه زمانی باقی مانده ممکن نبوده و در مقایسه با اقدامات اساسی تر در اولویت نمی تواند باشد.

    کارل مارکس (به مثابه یکی از پدران جامعه شناسی اقتصادی مدرن و نه به مثابه یک ایدئولوگ) بحث جالبی را دارد که عمومن توسط دوست داران تکنولوژی و اکولوژی نادیده گرفته می شود (عمدتن بدین علت که اصلن دید جامعه شناختی کلان نسبت به قضیه ندارند و حداکثر که به خواهند درکشان را به ساختارها ربط دهند فقط مافیاهای نفتی را نشانه می روند . این البته درست است اما عدم توجه سیستمیک باعث می شود که فقط به ناله و نفرین به مافیا ها کار منتهی شود!).

نظریه مارکس براین مبناست که هر شیوه ی تولیدی بایک روابط تولید خاصی همراه است. این روابط تولید هستند که هم تحت تاثیر تحول در شیوه تولید متحول می شوند و هم تحول در شیوه تولید را اداره می کنند. تا روابط تولید تغییر اساسی و ساختاری نکند شیوه تولید هم تغییر ساختاری نمی کند. روابط تولید زیر ساختاری هستند در نظام سرمایه داری بر مبنای کالایی کردن و بازاری کردن و فروکاستن ارزشهای ماواری مادی به مادی و استثمار و بهره کشی از نیروی کار ارزان انسانی و مداخله در روابط بازار به اصطلاح ازاد از طریق انحصارات و تنظیم قیمتها به نفع انحصارات و همچنین خریدن سیاست و سیاستمداران .

از این رو فرق نمی کند هر کجای دنیا باشید تا این روابط هست زیر پوست هر گونه ایدئولوژی حکومتی امکان فرار از جاذبه عظیم ایجاد شده توسط سیستم نخواهد بود مگر اینکه تغییرات ساختاری در روابط تولید پدید آيد .

در استرالیا به عنوان مثال قیمت یک خودروی تمام برقی بین ۱۰۰ تا ۱۵هزار دلار است! یک خودری معمولی درست حسابی مثل تویوتا را می شود به قمیت ۲۰ تا ۳۰ هزار از کارخانه خرید.

هرچند افرادی مانند ارین ظاهرن توانسته اند شارژ باطری را هوشمند کنند یاسایر بخشهای خودرا بهینه کنند و درکل به لحاظ مصرف سوخت بسیار ارزان تر تمام می شوند اما تلاش سرمایه داری در جهت کاهش قیمت نفت و بنزین و ساخت اتوموبیل های فسیلی به قیمت ارزان به علت بهره کشی از کارگران جوامع جهان سوم امکان سودزایی و حرکت همه جانبه به ماشین های برقی را نمی دهد. از طرف دیگر قیمت نفت همچنان پایین مانده – به علت یافتن شیوه های جدید استخراج از اعماق اقیانوس ها و شیو های ترکاندن سخره هایی که مانع از دسترسی می شدند. دو شیوه جدید اخیر محیط زیست دریایی و زمینی، جانوری و انسانی را به شدت مورد تهدید قرار داده اند. ترکاندن ها با تزریق گازهای سمی باعث الودگی منابع ابی و خاکی می شوند و اکنون مبازره ای در این حوزه در حال شکل گرفتن است.

یعنی تا بهره کشی کارگر جهان سومی و تداوم استخراج منابع نفتی با قیمت پایین از طریق تخریب محیط زیست هست نظام سرمایه داری غربی و شرقی و شمالی و جنوبی و دینی و غیر دینی و امریکایی و اسکاندیناوی اجازه و امکان تحول بنیادین را نمی دهند و زالوه هایی مانند کارتل های نفتی که ما مقصر می دانیم در این مرداب امکان رشدو قدرت نمایی خواهند داشت.

خودرو های برقی همچنان به عنوان کالاهای لوکس تا زمانی که قیمت یک بشکه نفت به بالای ۲۰۰ دلار برای همیشه و نه موقت برسد باقی خواهند ماند (بنا به تخمین برخی اقتصاددانهای طرفدار تحول).

بهینه و انبوه سازی این خودرو ها مستلزم حمایت های مالی عظیم دولتی است چون همانطور که گفت شد بخش به اصطلاح خصوصی هرگز انگیزه جدی برای سرمایه گذاری کلان و انبوه ندارد. دولتها با پذیرش روابط بازار ازاد سرمایه به مستخدمین ابر شرکتهادر آمده اند نه مستخدمین مردم

رسیدن به آن نقطه که سرمایه داری در عدم استخراج و استفاده سوخت های فسیلی سود اوری ببیند علی رغم برخی اخبار مثلن مسرت بخشی که گهگاهی از نقاط مختلف جهان می آید زمانی اتفاق می افتد که گرمایش زمین از مرز خطرناک دو درجه گذشته است! مگر انکه تلاش جدی برای تحول در نظام روابط تولید پدید …

… است که خودروهای برقی الودگی ندارند اما تولید انبوه انها برای جایگذینی میلیونها میلیون خودروی فسیلی در سطح جهان خصوصن در کشورهای جهان سوم. مستلزم به راه انداختن هزاران خط تولید است که انرژی های خود را عمومن از سوخت های فسیلی خواهند گرفت مگر انکه انها نیز تحت تاثیر یک تحولی بنیادین در نظام تولید متکی به خورشید شوند. یعنی تحول عمیق و عظیم دیگری درخود صنعت تولید. همچنین شارژ کردن ها برای انکه واقعن این خود را ها را در کاهش گرمایش موثر کند مستلزم تولید برق از منابع تجدید پذیر یعنی تبدیل کردن کلیه نیروگاههای اتمی و فسیلی و سد های ابی به نیروگاههای خورشیدی و بادی و ترمال و … است.

کشورهای جهان سومی قدرت تامین چنین هزینه ی گزافی را ندارند و کشورهای جهان اولی انگیزه اش را ندارند تا وقتی که کشورهای جهان سومی در روابط استثماری با جهان اولی ها درگیر هستند. حکومت های فاسد و جاهل و وابسته این کشورهای جهان سومی که همواره منتظر و متکی و وابسته به سرمایه گذاری خارجی هستند و از مشارکتی و دموکراتیک و مردمی کردن اقتصاد تولید خود می هراسند خود از جمله موانع تحول در کنار سرمایه داری غربی هستند.

در نهایت نجات کره زمین با توجه به حالت شدیدن اورژانسی اتفاق افتاده نیازمند تحولی عمیق تراز خودروهای برقی است. (عده ای فکر می کنند چه بهتر از این که هم ماشین لوکس سوار بشیم هم محیط زیست را نجات دهیم اما دریغ که این توهمی بیش نیست. شاید اگر هفتاد سال پیش این اتفاق می افتد این توهم امروز به واقعیت می پیوست) اما انچه اکنون نجات دهنده است تحول در ساختار شهری شهرهای بزرگ و صنعت حمل و نقل عمومی است. یعنی به جای میلیونها میلیون خودوی برقی که دهه ها تولیدشان برای جایگزینی خودروهای فسیلی در جهان در حال پرجمعیت شدن امروزی طول می کشد باید هرچه سریع تر و هرچه وسیع تر حمل و نقل عمومی متکی به سوخت های قابل تجدید که قابل استفاده و پرداخت توسط مردم فقیر است مورد بهره بارادی قرار گیرند . و بعد به مرور با خورشیدی کردن صنعت خودروسازی، خودروهای برقی بهینه و مقرون به صرفه شوند.
این یکی از صدها نمونه ای است که نشان می دهد عدم داشتن بینش جامعه شناختی باعث می شود که اسب را پشت گاری ببندیم و مدام ناله کنیم که چرا کار نمی کند!!

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s